I. Nazwa kraju, czyli weneckie Montenegro, zaś lokalne Crna Gora (zresztą podobnie jak i po polsku) pochodzi od gęstych, ciemnych lasów sosnowych porastających pasmo Lovćen, widziane dawniej przez żeglarzy od strony morza i co ciekawe, Crna Gora do końca XIV wieku nie określała całego kraju, a jedynie niewielki obszar zajmowany przez plemię Paštrovići.

2. Całkowita długość lądowych granic Czarnogóry to 625 km. Choć państwo to dzieli je z aż pięcioma sąsiadami, najbardziej zaskakuje granica z Chorwacją, która liczy zaledwie 25 kilometrów! Ten wąski, strategiczny pas lądu u wejścia do Zatoki Kotorskiej (rejon półwyspu Prevlaka) to jedyne miejsce, w którym Czarnogóra styka się bezpośrednio z członkiem Unii Europejskiej. Dla kontrastu, najdłuższą linię graniczną – mierzącą 225 km – kraj dzieli ze swoim zachodnim sąsiadem, Bośnią i Hercegowiną. Pozostałe granice to 172 km z Albanią, 124 km z Serbią i 79 km z Kosowem.

3. Rozciągłość południkowa Czarnogóry wynosi około 189 kilometrów. Z tego powodu latem na północy kraju dzień jest o około 10 minut dłuższy niż na jego południu, natomiast zimą proporcje te się odwracają.

4. Współczesna niepodległa Czarnogóra jest jednym z najmłodszych państw w Europie – odłączyła się od federacji z Serbią dopiero w wyniku referendum w czerwcu 2006 roku. Jednak pierwsza konstytucja Czarnogóry powstała w ówczesnej stolicy – Cetynii już w 1855 roku.

5. Choć centrum administracyjne i gospodarcze znajduje się w Podgoricy, historyczną i konstytucyjną stolicą królewską (Prijestonica) pozostaje Cetynia (Cetinje), gdzie mieści się oficjalny pałac prezydenta. Podgorica, w latach 1946–1992 nosiła oficjalną nazwę Titograd na cześć przywódcy Jugosławii, Josipa Broza Tito.

6. Cały kraj zamieszkuje zaledwie około 620 tysięcy osób – mniej niż wynosi populacja Wrocławia czy Krakowa. Nic więc dziwnego, że Czarnogóra jest krajem o niskiej gęstości zaludnienia. Na jeden kilometr kwadratowy przypada tam średnio zaledwie 45,1 osoby.

7. Zostając w temacie ludności, w dawnych, surowych społecznościach górskich obowiązywało prawo patriarchalne. Jeśli głowa rodu umierała bez męskiego potomka, jedna z córek mogła złożyć dożywotnią przysięgę czystości i przyjąć męską rolę (virdžina). Zyskiwała prawo noszenia męskich ubrań, dziedziczenia majątku, palenia tytoniu w kawiarniach i noszenia broni. Ostatnia czarnogórska „virdžina”, Stana Cerović, zmarła w 2016 roku. Podobne zasady panowału w Albanii oraz Kosowie.

8. Czarnogórskie siły zbrojne nie posiadają ani jednego czołgu podstawowego. Ostatnie maszyny typu T-55 wycofano ze służby i zezłomowano w 2007 roku.

9. Czarnogóra oficjalnie posługuje się walutą euro, mimo że nie należy ani do strefy euro, ani do Unii Europejskiej. Wcześniej, w 1999 roku, jednostronnie zaadaptowała markę niemiecką, porzucając dinara.

10. Państwo od 17 grudnia 2010 roku posiada status kandydata do Unii Europejskiej. Czarnogóra od 5 czerwca 2017 roku zdążyła już jednak zostać pełnoprawnym, 29. państwem członkowskim NATO.

11. W urzędach, na znakach i w szkołach równorzędny status prawny mają dwa alfabety – łacinka oraz cyrylica. Oba z nich to dwa warianty zapisu języka czarnogórskiego.

12. W 2009 roku wprowadzono do oficjalnego alfabetu czarnogórskiego dwie nowe litery oddające lokalną wymowę: Ś i Ź (oraz ich odpowiedniki w cyrylicy: С́, З́).

13. Czarnogóra dysponuje bardzo charakterystyczną domeną internetową .me. Często jest ona wykupywana na całym świecie do tworzenia chwytliwych nazw stron z użyciem angielskiego zaimka.

14. W 1991 roku parlament uchwalił deklarację tworzącą z Czarnogóry pierwsze na świecie oficjalne „państwo ekologiczne” – zapis ten wpisano do konstytucji kraju.

15. Czarnogórcy, obok Holendrów i Bośniaków, należą do najwyższych narodów globu. Średni wzrost dorosłego mężczyzny w tym kraju przekracza 183 cm.

16. Przez lata za dach kraju uważano Bobotov Kuk (2523 m n.p.m.) w paśmie Durmitor. Oficjalnie najwyższym punktem jest jednak Zla Kolata (2534 m n.p.m.) na granicy z Albanią w Górach Przeklętych (Prokletije).

17. Kanion najsłynniejszej czarnogórskiej rzeki Tara osiąga głębokość do 1300 metrów, co czyni go najgłębszym wąwozem w Europie i drugim na Ziemi, zaraz po Wielkim Kanionie Kolorado w USA.

18. Żelbetowy most Đurđevića nad rzeką Tara wznosi się 172 metry nad dnem kanionu. W czasie II wojny światowej jeden z jego inżynierów pomógł partyzantom wysadzić środkowy łuk, uniemożliwiając przeprawę wojskom włoskim.

19. Największym zbiornikiem wodnym w Czarnogórze jest Jezioro Szkoderskie. Akwen ten jest kryptodepresją, co oznacza, że jego dno znajduje się poniżej poziomu morza. Jezioro leży na granicy Czarnogóry z Albanią.

20. Górzysty charakter terytorium Czarnogóry sprawia, że grunty orne zajmują tu zaledwie 5% powierzchni całego kraju.

21. Choć Czarnogóra słynie z kamienistych zatoczek, na południu kraju znajduje się Velika Plaža (Wielka Plaża). To ciągnący się nieprzerwanie przez 13 kilometrów pas drobnego, bogatego w minerały piasku, który ze względu na doskonałą termikę wiatru stał się prawdziwą europejską mekką kitesurfingu.

22. Na samym krańcu Wielkiej Plaży, u ujścia Bojany do morza, leży Ada Bojana – wyspa rzeczna o idealnie trójkątnym kształcie. Powstała w XIX wieku wokół wraku zatopionego statku, na którym z czasem osadzał się rzeczny piasek. Dziś to wyizolowane miejsce słynie z jednej z najsłynniejszych osad naturystycznych na Bałkanach.

23. Park Narodowy Biogradska Gora chroni jeden z ostatnich trzech lasów pierwotnych w Europie. Wiek niektórych rosnących tam buków i jodeł przekracza 400 lat.

24. Przecinająca kraj linia kolejowa z Belgradu do Baru to jeden z największych inżynieryjnych majstersztyków Europy. Trasa pokonuje aż 254 tunele i 435 mostów. Najsłynniejszy z nich, żelbetowy wiadukt nad rzeką Mala Rijeka, jest zawieszony blisko 200 metrów nad dnem doliny. Do 2001 roku był to najwyższy most kolejowy na świecie.

25. Trasa P14 wiodąca przez Park Narodowy Durmitor przebiega przez przełęcz Sedlo (1907 m n.p.m.) i jest najwyżej położoną utwardzoną drogą w Czarnogórze. To też jedna z najbardziej zjawiskowych tras widokowych w Europie!

26. W miejscowości Brezna co roku odbywają się mistrzostwa w lenistwie (Džabalebaroši). Zawodnicy leżą na materacach, a wygrywa ten, kto wytrzyma najdłużej bez wstawania (rekordziści spędzili na leżakowaniu ponad 1000 godzin).

27. Kompleks winnic Plantaže na równinie Ćemovsko Polje pod Podgoricą zajmuje ponad 2300 hektarów. To największa zwarta winnica zarządzana przez jedno przedsiębiorstwo w całej Europie.

28. Ufortyfikowana wysepka rybacka z XV wieku, Sveti Stefan, połączona z lądem wąską groblą, została przekształcona w zamknięty luksusowy kurort. Wypoczywali tam m.in. Sophia Loren, Marilyn Monroe, Claudia Schiffer i Novak Djoković.

29. Tradycyjny czarnogórski rytuał gościnności zakłada powitanie gościa szklanką zimnej wody, domowym slatko (konfiturą) oraz kieliszkiem mocnej rakii z winogron (loza), często jeszcze przed poranną kawą.

30. W czarnogórskiej kuchni kajmak nie jest słodką masą krówkową, lecz tłustym, lekko słonym produktem mlecznym o konsystencji gęstego kremu, zbieranym z gotowanego mleka krowiego lub owczego.