I. Nazwa, co się z nią stało?

Słowo „Azory” to najpewniej ewolucja portugalskiego Açor, czyli jastrzębia – wszak ptak ten widnieje nawet na fladze regionu. Tylko jest jeden mały problem: jastrzębie tam nigdy nie mieszkały! Naukowcy łamią sobie więc głowę i obstawiają, że chodziło o endemicznego myszołowa, który po prostu wyglądał jak jastrząb, ale pierwotni mieszkańcy wyspy nie byli w stanie rozróżnić tych dwóch ptaszysk.

Inna teoria? Stare portugalskie azures oznaczające „niebieskie”, co zresztą świetnie pasuje do błękitnej wody wokół wysp. Wybierajcie, co wolicie!

2. Autonomia na całego

Od 1976 roku Azory to niezależny region Portugalii. Archipelag ma swój własny rząd, swoje prawa i ogólnie rzecz biorąc, sami sobie rządzą, co daje im niezłą swobodę.

3. Gdzie to właściwie jest, na litość boską?

Bo nie wszyscy to wiedzą! Azory to wyspy zagubione na Atlantyku, na ogromnym podwodnym grzbiecie, zwanym Grzbietem Śródatlantyckim. Archipelag rozciąga się na ponad 600 km, leżąc jakieś 1400 km na zachód od Portugalii i 3000 km od Ameryki Północnej. Można śmiało rzec, że to przystań na samym środku oceanu!

4. Rodzina Makaronezji

Azory to część większej, egzotycznej rodziny wulkanicznych wysp, którą nazywamy Makaronezją (albo, romantycznie, Wyspami Szczęśliwymi). W tym zacnym gronie znajdziecie też Kanary, Wyspy Zielonego Przylądka, Maderę i tajemnicze Selvagens (też należą do archipelagu Madery). Cała Makaronezja to spory kawałek lądu (ponad 14 676 km²) zamieszkany przez ponad 3 miliony dusz.

5. Na styku tektonicznych płyt, czyli geologiczny plac zabaw

Te wyspy to prawdziwy rarytas dla geologów, bo leżą na styku aż trzech płyt tektonicznych: północnoamerykańskiej, eurazjatyckiej i afrykańskiej. To tłumaczy, dlaczego tu tyle wulkanów i gorących źródeł! Ale o tym za chwilę.

6. Powierzchnia, czyli ile tu miejsca?

Wszystkie dziewięć wysp Azorów, plus cała masa mniejszych wysepek wokół, bo takowe i tu się znadują, mają razem 2346 km². Dużo czy mało? Na pewno wystarczająco, żeby się nie nudzić i mieć co odkrywać! Zerknijcie tu!

7. Wulkaniczna kraina jak z bajki

Azory to dzieło sztuki Matki Natury, ukształtowane przez aktywność wulkaniczną miliony lat temu. Efekt? Krajobrazy pełne kraterów, kalder i gorących źródeł, które po dziś dzień przypominają o burzliwej przeszłości. Wiele z tych wulkanicznych kalder wypełniło się wodą, tworząc jeziora tak malownicze, że aż dech zapiera. Przykład? Słynne Sete Cidades na São Miguel, gdzie jedno jezioro jest niebieskie, a drugie zielone. Po prostu magia! A to dopiero początek!

8. Co dokładnie kryje w sobie archipelag Azorów?

Archipelag dzieli się na trzy grupy, żeby było łatwiej ogarnąć ten wulkaniczny miszmasz. I tak grupa zachodnia posiada dwie wyspy: Corvo i Flores, centralna to São Jorge, Pico, Faial, Graciosa oraz Terceira (dodatkowo São Jorge, Pico i Faial to tak zwane Wyspy Trójkąta) oraz grupa wschodnia ze słynnym São Miguel oraz mniej znana Santa Maria.

9. Wulkany wciąż żywe (ale zazwyczaj spokojne)

Tak, Azory to dom dla aktywnych wulkanów, choć na szczęście większość z nich drzemie sobie spokojnie. Ale nie zawsze tak było, bo od XV wieku zarejestrowano tu 28 erupcji (15 na lądzie, 13 pod wodą). Ostatnia, naprawdę znacząca, miała miejsce w 1957 roku na wyspie Faial i dotyczyła wulkanu Capelinhos.

10. Gorące źródła i naturalne SPA

Jeśli lubicie gorące źródła i gejzery, Azory to Wasz nowy raj na ziemi. Szczególnie wyspa São Miguel obfituje w te cuda natury, a co najlepsze – można tam zażyć kąpieli w basenach podgrzewanych przez wulkaniczną moc. Prawdziwe SPA na świeżym powietrzu! I to z obłędnymi widokami.

11. Architektura z bazaltu, czyli co to za czarne domki?

Chodząc po Azorach, zwłaszcza na Pico, ale nie tylko, zauważycie mnóstwo budynków – od tradycyjnych domów po kościoły – zbudowanych z ciemnego, wulkanicznego bazaltu. Nadaje im to niesamowity, surowy charakter, który pięknie kontrastuje z bujną zielenią i błękitem oceanu. Wygląda to niezwykle uroczo i fotogenicznie!

12. Historia osadnictwa, czyli kto tu przybył?

Osadnictwo na Azorach rozpoczęło się w 1439 roku. Początkowo przybywali tu głównie Portugalczycy z kontynentu, ale z czasem dołączyli do nich Flamandowie, Hiszpanie, Francuzi, Włosi, Niemcy, Szkoci, Żydzi, Maurowie, a także ludzie z Gwinei, Wysp Zielonego Przylądka czy Wysp Świętego Tomasza. Prawdziwa mieszanka kultur, która tworzy unikalny charakter Azorów poniekąd po dziś dzień.

13. Emigracja – Azorczycy podbijają świat

Migracja działała też w drugą stronę. W XVII wieku wielu Azorczyków wyruszyło na podbój świata, szczególnie upodobawszy sobie Brazylię, Urugwaj, a także Stany Zjednoczone i Kanadę. Co ciekawe, całe miasta, takie jak Florianópolis czy Porto Alegre w Brazylii, zostały założone przez mieszkańców Azorów (i Madery).

14. Strategiczny przystanek na oceanie

Od momentu odkrycia, Azory szybko stały się kluczowym punktem na morskich szlakach między Europą, Afryką i Ameryką. Były prawdziwym hubem w czasach wielkich odkryć geograficznych. Dziś statki nadal chętnie zatrzymują się w portach Azorów, a Horta na wyspie Faial to ulubione miejsce postoju dla żeglarzy przemierzających Atlantyk.

15. Polityczne spotkania na szczycie

Pamiętacie, jak w marcu 2003 roku Bush, Blair i Aznar spotkali się na wyspie Terceira, w bazie Sił Powietrznych USA? To właśnie tam, po krótkim spotkaniu, ogłosili gotowość do rozpoczęcia wojny w Iraku, niezależnie od zgody ONZ. Azory to więc nie tylko wakacje, ale i kawał historii dyplomacji!

16. II Wojna Światowa – tajna baza na Atlantyku

Podczas II wojny światowej strategiczne położenie Azorów sprawiło, że stały się one kluczowym atutem dla aliantów. Były bazą dla operacji powietrznych i morskich, monitorując i chroniąc szlaki żeglugowe na Atlantyku. Bazy wojskowe na Terceirze i São Miguel odegrały ważną rolę w wysiłku wojennym, przynosząc wyspom modernizację i wzmocnienie kontaktów międzynarodowych.

17. Strefa czasowa – własny czas Azorów

Azory to takie małe królestwo, które ma nawet swoją własną strefę czasową! To Azores Time (AZOT), obowiązująca zimą. W porównaniu do czasu UTC (Skoordynowany czas uniwersalny), który obowiązuje w kontynentalnej Portugalii, na Azorach jest godzinę wcześniej. A w porównaniu do Polski? Na Azorach jest aż 2 godziny wcześniej. Latem przechodzą na AZOST (Azory Czas Letni; UTC+0). W tej samej strefie czasowej co Azory znajdziecie też chociażby Ghanę, Republikę Zielonego Przylądka, Islandię oraz Grenlandię.

18. Klimat – tu pogoda lubi zaskoczyć

Na Azorach panuje ogólnie dość łagodny klimat. Latem temperatury rzadko przekraczają 28°C, a zimą słupek rtęci nie spada poniżej 10°C. Sielanka? Nie do końca! Wysokie opady i bardzo silne wiatry to tu codzienność, a czasem potrafią nawiedzać archipelag nieprzerwanie od lutego do listopada. To sprawia, że pogoda jest tu dość nieprzewidywalna. Spakujcie więc i strój kąpielowy, i kurtkę przeciwdeszczową!

19. Wyż Azorski – pan i władca pogody

Wyż Azorski to potężny, subtropikalny układ wysokiego ciśnienia, który nie tylko wpływa na pogodę na samych Azorach, ale też decyduje o niej w dużej części Europy (np. w Hiszpanii, Francji) i nawet wschodnich Stanach Zjednoczonych. W zależności od tego, gdzie się ustawi, może przynieść obfite opady i arktyczny chłód, albo wręcz przeciwnie – upalne masy powietrza i uciążliwe susze. To prawdziwy pogodowy dyrygent, dlatego Azory są kluczowym miejscem dla badań meteorologicznych.

20. Dziewięć krajów w jednym – każdy zakątek inny

To nie jest tylko chwyt marketingowy! Na Azorach każda z dziewięciu wysp ma swój własny, unikalny mikroklimat i krajobraz. Można odwiedzić sześć z nich (jak ja! – dodaję od siebie) i każda porwie Was czymś zupełnie innym. Niesamowita różnorodność na tak małej przestrzeni.

21. São Miguel – serce Azorów (dla wielu)

São Miguel to największa i najbardziej popularna wyspa w całym archipelagu. Dla wielu osób, które nie są jeszcze ekspertami od Azorów, ta wyspa jest wręcz synonimem całego regionu. I nic dziwnego, bo to właśnie São Miguel była pierwszą, którą Portugalczycy skolonizowali w XV wieku. Jest tu wszystko: jeziora, wulkany, gorące źródła i …! No właśnie, czytajcie dalej!

22. Pico – Czarna Perła Portugalii

Drugą największą wyspą Azorów jest Pico, która jest też najmłodszą geologicznie. To tutaj wznosi się słynny wulkan Pico, który jest jednocześnie najwyższą górą całej Portugalii, osiągając 2351 metrów nad poziomem morza. Wyspa nazywana jest Ilha Preta (Czarną Wyspą) ze względu na czarne gleby wulkaniczne. Na tych glebach rosną winnice, które w 2004 roku zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO – wyglądają jak mozaika! Co ciekawe, Pico ma też największy obszar nietkniętych rodzimych lasów laurowych i najwięcej jaskiń lawowych na całym archipelagu (86 z 225)! To też moja ulubiona wyspa!

23. Terceira – Trzecia, ale nie ostatnia

Terceira to trzecia co do wielkości i trzecia odkryta wyspa Azorów. Nawet jej nazwa po polsku znaczy Trzecia! Jej stolicą jest urocza Angra do Heroismo, najstarsza i druga co do wielkości miejscowość archipelagu (po Ponta Delgada na São Miguel). To miasto jest tak piękne, że też znalazło się na liście UNESCO.

24. Faial – najdalej na zachód (prawie)

Faial jest często uznawana za najbardziej wysunięty na zachód punkt Europy. Bo tak naprawdę zachodnie wyspy (Corvo i Flores) leżą już na płycie północnoamerykańskiej, więc geofizycznie nie są w Europie. Faial jest jedną z najbardziej aktywnych wulkanicznie wysp.

25. Santa Maria – pierwiosnek Azorów

Santa Maria to pierwsza wyspa Azorów, którą odkrył portugalski żeglarz Diogo de Silves w 1427 roku. Co więcej, w 1493 roku zatrzymał się tu sam Krzysztof Kolumb w drodze powrotnej z pierwszej wyprawy do Ameryki. Nic dziwnego, bo Santa Maria jest najbardziej na wschód i południe wysuniętą wyspą archipelagu. To też najstarsza geologicznie wyspa na Azorach, z formacjami mającymi około 10 milionów lat.

26. Graciosa – Łaskawa i zielona

Graciosa, co po polsku znaczy Łaskawa, to najbardziej na północ wysunięta wyspa Azorów. Jest to stratowulkan, który wynurzył się z dna Atlantyku. Dominują tu zielone pastwiska i urocze białe domy. To idealne miejsce do uprawy owoców, produkcji wina, wypasu bydła i oczywiście produkcji mleka i sera – z czego Graciosa jest bardzo znana.

27. Corvo – maleńka i urokliwa

Corvo, czyli Wyspa Wronia, to najmniejsza zamieszkana wyspa nie tylko Azorów, ale i całej Portugalii. Na wyspie znajdziecie tylko jedną osadę – Vila do Corvo, a całą wyspę zamieszkuje mniej niż pół tysiąca mieszkańców. To prawdziwy raj dla tych, którzy szukają spokoju i ucieczki od zgiełku. I ptaków, bo wyspa jest szczególnie umiłowana przez różne ich gatunki i co za tym idzie, ornitologów!

28. Flores – wyspa kwiatów i koniec Europy

Flores to dosłownie Wyspa kwiatów (jej nazwa po polsku to „Kwiaty”) i sąsiadka Corvo. Co ciekawe, leżąca u jej wybrzeży wysepka Monchique (port. Ilhéu do Monchique) uważa się za najbardziej wysunięty na zachód punkt Europy. Od Nowego Świata dzieli ją „zaledwie” 3380 km, czyli bliżej stąd do Ameryki niż do Portugalii.

29. São Jorge – długa i wąska piękność

Dziewiąta wyspa archipelagu, São Jorge, czyli Święty Jerzy, to jedyna wyspa o tak charakterystycznym, podłużnym kształcie. Ma 53 km długości, ale tylko około 8 km szerokości! Wygląda jak zielona wstęga na oceanie.

30. Azory = Mała Nowa Zelandia / Hawaje Europy?

Ze względu na bujną, zieloną roślinność i wulkaniczny krajobraz, Azory bywają nazywane „Małą Nową Zelandią” albo „Hawajami Europy”. Cóż, nie byłam ani w Nowej Zelandii, ani na Hawajach (jeszcze!), ale widząc te krajobrazy, nie trudno się z tymi porównaniami zgodzić.

31. Endemiczne gatunki – bo Azory to unikalny świat

Dzięki swojej izolacji geograficznej, Azory są prawdziwym rajem dla wielu endemicznych gatunków roślin i zwierząt. Co to znaczy? Że nie znajdziecie ich nigdzie indziej na świecie! Świetnym przykładem jest gil azorski, nazywany też gilem z São Miguel. To taka lokalna gwiazda fauny, której trzeba tu koniecznie wypatrywać.

32. Ananasy szklarniowe – dziwactwo z Azorów

Azory to absolutny fenomen, jeśli chodzi o uprawę ananasów. To jedyne miejsce na świecie, które może poszczycić się uprawą tych egzotycznych owoców… w szklarniach! Na wyspie São Miguel znajdziecie mnóstwo takich plantacji, a kilka z nich są otwarte dla zwiedzających. Możecie tam nie tylko poznać wszystkie etapy wzrostu ananasa, ale też skosztować świeżego owocu, ananasowych deserów, a nawet… piwa ananasowego!

Jak to się stało, że ananasy zadomowiły się właśnie na Azorach? Około 100 lat temu, kiedy uprawa pomarańczy na wyspie padła ofiarą pewnej zarazy, Augusto Arruda zaryzykował i zaczął uprawiać ananasy w szklarniach. Okazało się to strzałem w dziesiątkę! Azorskie ananasy są mniejsze, ale mają niesamowitą słodycz i mniej kwasowości niż te z innych stron świata. Potwierdzam, są pycha!

33. Plantacja herbaty – europejska rzadkość

A to dopiero ciekawostka! Azory mogą się pochwalić również najstarszą i jedyną plantacją herbaty w całej Europie! Mowa o plantacji Gorreana na wyspie São Miguel, która została założona pod koniec XIX wieku. Koniecznie musicie jej skosztować, bo herbata z São Miguel jest nie tylko smaczna, ale i zdrowa, bo dzięki wilgotnemu klimatowi wyspy, większość szkodników tu po prostu nie przeżywa, więc do jej uprawy nie stosuje się żadnych pestycydów. Czyli zdrowo i naturalnie, a tak lubimy przecież najbardziej.

34. Hortensje – symbol Azorów

Jeśli Azory to zielone wyspy, to hortensje są ich barwną duszą. Jednym z najbardziej urzekających widoków na Azorach jest obfitość tych kwiatów, które rosną dosłownie wszędzie: wzdłuż dróg, pól i gór. Ich niebieskie, różowe, fioletowe czy białe płatki zachwycają latem, tworząc kolorowe tło dla wysp. A ten obłędny zapach! Chociaż hortensje nie są rodzime dla tego regionu, stały się ukochanym symbolem Azorów i jedną z największych atrakcji dla turystów.

35. Lasy wawrzynowe – relikt przeszłości

Spotkałam je już na Maderze i to była zdecydowanie miłość od pierwszego wejrzenia! Także Azory to dom dla unikalnych ekosystemów w postaci lasów wawrzynowych, znanych jako laurissilva. To prawdziwe żywe skamieliny, które kiedyś pokrywały większą część południowej Europy. Dziś podobne formacje znajdziecie, poza wspomnianą już Maderą, również na Wyspach Kanaryjskich. To prawdziwa gratka dla miłośników przyrody i botaniki.

36. Więcej krów niż ludzi

To powiedzenie to nie żart, a najprawdziwsza prawda Azorów! Wyspy te słyną z prężnie rozwijającego się przemysłu mleczarskiego, który produkuje jedne z najlepszych serów i produktów mlecznych w Europie. Krowy pasą się spokojnie na bujnych, zielonych pastwiskach, których tutaj nie brakuje, dodając wyspom idyllicznego uroku. Koniecznie wypatrujcie liczne stada krów przez okienko samolotu – to wtedy widać prawdziwość tego powiedzenia.

37. Cão Fila de São Miguel – pies-stróż na służbie

A skoro już o krowach mowa, to na Azorach mieszka specjalna rasa psa, Cão Fila de São Miguel, pochodząca z wyspy São Miguel. To taki lokalny bohater, używany do pilnowania bydła.

38. Obserwacja wielorybów – oceaniczny spektakl

Azory zyskały reputację jednego z najlepszych na świecie miejsc do obserwacji wielorybów. I bynajmnie nie ma w tym przesady. Ponoć można tu spotkać aż 24 gatunki majestatycznych morskich ssaków, w tym gigantyczne płetwale błękitne, figlarne delfiny butlonose czy potężne orki. Głębokie rowy oceaniczne i bogate w składniki odżywcze wody regionu tworzą idealne siedlisko dla tych stworzeń. Azory bardzo angażują się w ochronę środowiska morskiego, co gwarantuje, że ten cud natury można podziwiać w sposób zrównoważony i odpowiedzialny.

39. Historia wielorybnictwa – od polowania do ochrony

Ale nie zawsze było tak kolorowo i troskliwie. Zanim Azory stały się znanym miejscem obserwacji wielorybów, prężnie działał tu przemysł wielorybniczy, który przetrwał aż do końca XX wieku! Zresztą wielorybnictwo stanowiło bardzo istotną część lokalnej gospodarki i wielu Azorczyków pracowało w tym jakże dochodowym biznesie.

40. Data odkrycia – historyczna zagadka

Może od tego trzeba było zacząć, ale czy wiecie, że dokładna data odkrycia Azorów ciągle pozostaje przedmiotem historycznej debaty?! Co prawda dla ułatwienia przyjęło się, że portugalscy żeglarze po raz pierwszy oficjalnie opisali te wyspy na początku XV wieku, ale niektóre legendy sugerują, że wyspy były znane już starożytnym cywilizacjom, o czym wspominają stare mapy i teksty.

41. Kuchnia – cozido das Furnas, czyli gulasz prosto z wnętrza ziemi

Jednym z najbardziej znanych dań na Azorach jest cozido das Furnas. To tradycyjne danie, które powoli gotowane jest pod ziemią, wykorzystując naturalną parę z kominów geotermalnych Furnas na wyspie São Miguel. Innymi słowy, wyobraźcie sobie gulasz przyrządzany z różnych rodzajów mięs (wołowina, wieprzowina, kurczak, kiełbasy) i warzyw (kapusta, marchew, ziemniaki), który następnie jest szczelnie zamykany w garnku i zakopywany w ziemi na kilka godzin. Po odkopaniu garnka, delikatne i aromatyczne mięso oraz warzywa są podawane w dość obfitych porcjach, zazwyczaj z tradycyjnym azorskim ryżem, chlebem i winem. No cóż, nie zostanę wielką fanką tego dania, ale Wam polecam wyrobić sobie swój własny smak!

42. Sery – krowia duma Azorów

Azory słyną też z produkcji sera, o czym zresztą już wiecie, bo wspominałam, że całkiem sporo tu krów (i że jest ich więcej niż ludzi!). Ser jest prawdziwą dumą wysp, dlatego będąc na Azorach, po prostu nie możecie zapomnieć zamówić go jako przystawki. Wśród azorskich serów zdecydowanie króluje słynny Queijo da Ilha z São Jorge, który dzięki swej wyjątkowości doczekał się ochrony europejskim systemem oznaczeń geograficznych. Innymi słowy oznacza to, że prawdziwy Queijo da Ilha musi pochodzić tylko z São Jorge.

43. Wino – nie tylko czerwone i białe, ale i… zielone

Azorskie wino występuje w czterech odmianach: czerwonej, białej, różowej i… zielonej! Tak, dobrze czytacie. To ostatnie, vinho verde, czyli dosłownie zielone wino, pochodzi wyłącznie z winogron pochodzących z określonych regionów Portugalii. Jest butelkowane tuż po zbiorach i przeznaczone do natychmiastowego spożycia, co sprawia, że jest bardzo świeże i lekkie. Czyli po naszemu zielone wino to po prostu wino młode, idealne na letnie wieczory! Na zdrowie!