I. Zdziwię Was już na samym początku, bo nazwa archipelagu wcale nie pochodzi od uroczych żółtych kanarków, lecz od łacińskiego słowa canis, czyli pies. Starożytni Rzymianie nazwali tak wyspy prawdopodobnie ze względu na wielkie stada dzikich czworonogów, które napotkali cumując przy wyspach. Ale kanarki też znalazły tu swoje miejsce, bo to właśnie kanarki otrzymały swoją nazwę od wysp! Nie zaś odwrotnie.

2. Wyspy Kanaryjskie są największym i najludniejszym archipelagiem Makaronezji – regionu obejmującego także Azory, Maderę oraz Wyspy Zielonego Przylądka.

3. Pod względem geologicznym Wyspy Kanaryjskie znajdują się w całości na afrykańskiej płycie tektonicznej, choć politycznie i kulturowo są integralną częścią Europy.

4. Chociaż Wyspy Kanaryjskie mają własny parlament, radę ministrów z prezydentem na czele i sąd najwyższy, nie są odrębnym państwem. Oficjalnie jest to wspólnota autonomiczna należąca do Królestwa Hiszpanii.

5. Do archipelagu należy siedem głównych wysp, wymienionych od największej do najmniejszej według obszaru: Teneryfa, Fuerteventura, Gran Canaria, Lanzarote, La Palma, La Gomera i El Hierro. Jedyną inną zamieszkaną wyspą jest La Graciosa (w 2018 roku uznano oficjalnie za ósmą zamieszkaną wyspę), która jest administracyjnie zależna od Lanzarote. Archipelag obejmuje również liczne mniejsze wyspy i wysepki, takie jak Alegranza, Isla de Lobos, Montaña Clara, Roque del Oeste i Roque del Este , a także różne skały, w tym Garachico i Anaga.

6. Archipelag często dzielony jest też na wyspy zachodnie: Teneryfa, Gran Canaria, La Palma, La Gomera oraz El Hierro oraz wyspy wschodnie, do których zaliczamy Fuerteventurę oraz Lanzarote.

7. Teneryfa jest największą i najludniejszą wyspą archipelagu. Gran Canaria, jest tą drugą pod względem liczby ludności wyspą Wysp Kanaryjskich i trzecią pod względem liczby ludności wyspą Hiszpanii po Teneryfie oraz Majorce.

8. W 1822 roku stolicą prowincji została Santa Cruz de Tenerife, co wywołało konflikt z Gran Canarią i doprowadziło ostatecznie do podziału administracyjnego na dwie niezależne prowincje w 1927 roku. Dlatego archipelag posiada dwie oficjalne stolice, Santa Cruz de Tenerife i Las Palmas de Gran Canaria.

9. Liczba ludności wysp wynosi nieco ponad dwa miliony, natomiast każdego roku archipelag odwiedza ogromna liczba turystów, szacowana na około 12 milionów osób. Zresztą, archipelag jest najliczniej zamieszkanym terytorium specjalnym Unii Europejskiej znajdującym się poza kontynentem.

10. Mieszkańcy archipelagu określają siebie jako Kanaryjczyków (canarios), ale rozróżniają też nazwy dla poszczególnych wysp. I tak ci z Teneryfy mianują siebie tinerfeños, grancanarios to mieszkańcy Gran Canarii, conejeros zamieszkują Lanzarote, majoreros – Fuerteventura, gomeros moją ulubioną La Gomerę, zaś palmeros La Palmę oraz herroños – najświeższą zamieszkałą El Hierro.

11. Kanaryjczycy mówią specyficznym dialektem języka hiszpańskiego, który brzmieniem i akcentem bardziej przypomina wymowę z Kuby czy Wenezueli niż z kontynentalnej Hiszpanii (np. Madrytu).

12. Na Wyspach Kanaryjskich obowiązuje inny czas niż w kontynentalnej Hiszpanii, dlatego my Polacy po przylocie na wyspy musimy cofnąć zegarki o jedną godzinę.

13. Gospodarka archipelagu opiera się głównie na turystyce, która stanowi 32% PKB. Budownictwo generuje prawie 20% PKB, a rolnictwo tropikalne, głównie banany i tytoń, jest uprawiane na eksport do Europy i obu Ameryk.

14. Już w starożytności Kanary były znane Grekom i Rzymianom! Nazywali je wtedy Wyspami Szczęśliwymi, bo kojarzyły im się z czymś miłym, ciepłym i beztroskim. Raczej traktowali wyspy jak coś wakacyjnego, niż swoje stałe miejsce zamieszkania. Nazwy nadane przez Rzymian poszczególnym wyspom to Ninguaria lub Nivaria (Teneryfa), Canaria (Gran Canaria), Pluvialia lub Invale (Lanzarote), Ombrion (La Palma), Planasia (Fuerteventura), Iunonia lub Junonia (El Hierro) i Capraria (La Gomera).

15. Analizy językowe, genetyczne i archeologiczne wskazują, że rdzenna ludność zamieszkiwała Wyspy Kanaryjskie co najmniej 2000 lat temu, inne źródła wskazują nawet 3000. Wiadomo, że ludność ta miała wspólne pochodzenie z Berberami zamieszkującymi wybrzeża Afryki Północnej. Prawdopodobnie dotarli na Kanary przy użyciu kilku małych łodzi, lądując na najbardziej wysuniętych na wschód wyspach, czyli Lanzarote i Fuerteventura. Grupy te zaczęto zbiorczo nazywać Guanczami, chociaż nazwy tej używano wyłącznie do określania mieszkańców Teneryfy.

16. Guanczowie mieszkali w jaskiniach i ponoć potrafili mumifikować zmarłych w sposób zbliżony do starożytnych Egipcjan. Pozostałości ich “domostw” możecie podziwiać po dziś dzień na Gran Canarii. Co ciekawe, u rdzennych mieszkańców w większości przypadków majątek i status społeczny dziedziczyło się w linii żeńskiej, co było rzadkością w ówczesnym świecie. Ponadto ich społeczeństwo miało ścisłą hierarchię, na dole której znajdowali się kaci, rzeźnicy i balsamiści (osoby zajmujące się ciałami zmarłych), traktowani jako osoby gorszego stanu.

17. Król Dżuba II, numidyjski protegowany Cezara Augusta, jest uznawany za odkrywcę wysp dla świata zachodniego. Król ponoć zastał wyspy niezamieszkane, ale znalazł małą świątynię z kamienia i kilka śladów budynków, co wskazywało, że nie przybył tu pierwszy.

18. W 1402 roku rozpoczęła się kastylijska kolonizacja wysp, dokładnie od Lanzarote. Stamtąd udali się na podbój Fuerteventury (1405) i El Hierro. Inwazje te były brutalnymi starciami kulturowymi i militarnymi, często kwitowanymi ludobójstwem Guanczów.

19. Całkowity podbój Kanarów trwał prawie sto lat i zakończył się w 1496 roku na Teneryfie, gdzie doszło do najkrwawszych walk, w tym słynnej przegranej konkwistadorów pod Acentejo (Rzeź pod Acentejo) i ich późniejszego zwycięstwa rok później.

20. Jednym z głównych motywów podboju wysp była obfitość porostu o nazwie Roccella tinctoria, z którego wytwarzano niezwykle wtedy pożądany i drogi purpurowy barwnik.

21. W epoce żaglowców wyspy były obowiązkowym punktem postoju dla hiszpańskich statków płynących do Ameryki, ponieważ to właśnie tutaj można było „złapać” sprzyjające pasaty wiejące na zachód.

22. Powyższy punkt ściśle powiązany jest z następującym- sam Krzysztof Kolumb utrzymywał bardzo bliskie stosunki z wyspami – Gran Canaria i La Gomera były jego ostatnimi portami przed trasą do Indii, a podróżnik osiedlał się na nich podczas wszystkich czterech wypraw do Nowego Świata. Po dziś dzień na La Gomerze możecie odwiedzić jego dom – Casa de Colón.

23. Przejście Kolumba przez archipelag zapoczątkowało silny związek z Ameryką, gdzie tysiące kanaryjskich kolonistów emigrowało w celu zasiedlania Nowego Świata, co skutkuje trwającą do dziś wymianą handlową i produktową. Co stało się później? Ze względu na masową emigrację Kanaryjczyków do Ameryki Łacińskiej, Wenezuela jest często żartobliwie nazywana przez mieszkańców archipelagu „ósmą wyspą” (obecnie dziewiątą).

24. Mało tego, Kanaryjczycy odegrali kluczową rolę w założeniu miasta San Antonio w Teksasie. Do dziś potomkowie osadników z wysp pielęgnują tam swoje tradycje.

25. Statut Autonomii Kanaryjskiej został zatwierdzony 10 sierpnia 1982 roku, ustanawiając obecną formę rządu i podziału władzy między dwiema stolicami, o których dowiedzieliście się już wyżej.

26. Wszystkie wyspy archipelagu pierwotnie były wyspami wulkanicznymi, utworzonymi przez gorący punkt Wysp Kanaryjskich. Z tego też powodu większość naturalnych plaż na zachodnich wyspach posiada czarny, wulkaniczny piasek, natomiast żółty piasek na słynnej plaży Las Teresitas na Teneryfie został przywieziony statkami prosto z Sahary.

27. Fuerteventura jest najstarszą geologicznie wyspą archipelagu i znajduje się w najbliższym punkcie względem Afryki, oddalonym o zaledwie 100 km od jej wybrzeży.

28. Na Teneryfie znajduje się wulkan Teide (3718 m n.p.m.), który jest najwyższym szczytem Hiszpanii, a liczony od dna oceanu stanowi trzeci najwyższy wulkan świata ustępując jedynie wulkanom Mauna Kea i Mauna Loa na Hawajach.

29. Wyspy Kanaryjskie posiadają jedne z najczystszych niebios na świecie, co czyni je rajem dla astronomów! Na La Palmie w obserwatorium Roque de Los Muchachos pracuje Gran Telescopio Canarias – jeden z największych teleskopów na świecie.

30. W kanałach morskich między Teneryfą a La Gomerą na stałe zamieszkuje kolonia około 500 grindwali krótkopłetwych. Miejscie oczy szeroko otwarte przemierzając tamtejsze wody. Mnie nie udało siężadnego wypatrzeć…

31. Klimat wysp jest oceaniczno-podzwrotnikowy z umiarkowanymi temperaturami (średnio +18°C zimą i +24°C latem) oraz rzadkimi opadami, choć na dużych wysokościach La Palmy bywają one wysokie. Sporadycznie zdarza się tu jednak śnieg! Tak było na Teneryfie w parku El Teide pod koniec 2025 roku.

32. Archipelag słynie z niesamowitych mikroklimatów! Bądźcie więc świadomi, że kiedy na plaży możecie wylegiwać się w promieniach słońca nawet w grudniu, wybierając się na El Teide pamiętajcie o czapce i szaliku.

33. Zjawiskiem pogodowym specyficznym dla regionu jest kalima – gorący wiatr znad Sahary, który przynosi pył i piasek, drastycznie ograniczając widoczność. Jest też zmorą dla alergików i bardziej wrażliwych osób.

34. Najpopularniejszym daniem kanaryjskim są papas arrugadas, czyli małe ziemniaki gotowane w bardzo słonej wodzie, aż na ich skórce osadzi się sól. Do ziemniaków, ale i innych dań podaje się sosy: czerwony mojo rojo, pikantny na bazie papryki oraz zielony – mojo verde, na bazie kolendry lub pietruszki, oba przyrządzane z czosnkiem, octem i oliwą. Mówię Wam, palce lizać!

35. Banany uprawiane na Kanarach są mniejsze, słodsze i bardziej aromatyczne niż te z Ameryki Południowej, a archipelag jest ich największym producentem w Europie.

36. Gofio, czyli mąka z prażonych ziaren zbóż, to tradycyjny składnik diety od czasów Guanczów, stosowany do dziś w zupach, deserach i potrawach rybnych.

37. Zanim Wyspy Kanaryjskie stały się potęgą winiarską, ich gospodarka opierała się na ogromnych plantacjach trzciny cukrowej, na których pracowali sprowadzani niewolnicy.

38. Na Lanzarote winorośl rośnie w unikalny sposób. bo krzewy sadzi się w dołkach wykopanych w wulkanicznym pyle i otacza murkami z kamieni chroniącymi przed wiatrem, skąd rośliny czerpią wilgoć skraplającą się na skałach. Podobne winnice można spotkać na azorskiej wyspie Pico.

39. Na wyspie Lanzarote, dzięki żarowi wulkanicznemu, można zjeść kurczaka pieczonego bezpośrednio nad otworem w ziemi. W restauracji El Diablo w Parku Narodowym Timanfaya na Lanzarote, kurczaki i inne potrawy (mięsa, ryby) są grillowane bezpośrednio nad otworem w ziemi, wykorzystując naturalne ciepło wulkaniczne (tzw. Vulkan grill), które na głębokości kilku metrów osiąga nawet 400-600°C.

40. Najpopularniejszym lokalnym likierem jest Ron Miel (rum miodowy), który często serwuje się z bitą śmietaną i cynamonem. Z Kanarami nieodzownie wiąże się też alkoholowo-kawowy przysmak – barranquito. Uwielbiam!

41. Miel de palma (miód palmowy) produkowany na La Gomerze to w rzeczywistości zagęszczony sok z palmy daktylowej, a nie wyrób pszczelarski. Nie dajcie się złapać na kłamstwo!

42. Tramwaj na Teneryfie został otwarty w 2007 roku i obecnie jest jedynym tego typu tramwajem na Wyspach Kanaryjskich, kursującym między miastami Santa Cruz de Tenerife i San Cristóbal de La Laguna. Na dzień pisania tego powsta na Kanarach nie istnieje kolej, choć istnieją plany jej wybudowania.

43. Pozostając zaś przy transporcie musicie wiedzieć, że na Kanarach zamiast standardowego słowa autobús, mieszkańcy używają określenia guagua. Zaś najszybszym sposobem podróży między wyspami są lokalne linie lotnicze Binter. Ale o tym przeczytacie więcej w tym poście (wkrótce).

44. Muszę też przytoczyć niezbyt przyjemny fakt. To na Teneryfie 27 marca 1977 roku miała miejsce najgorsza katastrofa lotnicza na świecie, w której w wyniku zderzenia dwóch Boeingów 747 na pasie startowym zginęły 583 osoby.

45. Karnawał w Santa Cruz de Tenerife uznawany jest za drugi co do wielkości na świecie (po Rio de Janeiro), a przygotowania do tych hucznych obchodów trwają przez cały rok. Jeśli więc znajdziecie się na Teneryfie w lutym, nie omieszkajcie dołączyć do hucznej, kolorowej zabawy ulicznej.

46. Mieszkańcy La Gomery stworzyli Silbo Gomero – unikalny język gwizdany służący do komunikacji przez wąwozy, który jest dziś obowiązkowym przedmiotem w szkołach i niematerialnym dziedzictwem UNESCO.

47. Słynny artysta César Manrique wpłynął na krajobraz Lanzarote, przeforsowując zakaz stawiania billboardów reklamowych oraz wymóg malowania wszystkich domów na biało z zielonymi lub niebieskimi detalami.

48. El Hierro dąży do bycia pierwszą na świecie wyspą w 100% samowystarczalną energetycznie dzięki odnawialnym źródłom energii (osiągnęła już rekord 24 dni samodzielnego zasilania).

49. Sosna kanaryjska to unikalny gatunek, który potrafi przetrwać pożary – jej pień potrafi wypuścić nowe pędy nawet po całkowitym zwęgleniu. Nic dziwnego, że tradycyjne kanaryjskie balkony rzeźbione są z drewna sosny kanaryjskiej. Są trwałe, a przy tym niezmiernie piękne.

50. Gwiazda betlejemska (Euphorbia pulcherrima), bardziej znana na Kanarach jako poinsecja rośnie tu dziko w formie ogromnych krzewów i drzew, kwitnąc naturalnie na wolnym powietrzu. Dacie wiarę, że często rosnie w sposób inwazyjny?